رنگ زعفران در هنر ایران اروپا

0
76
کاربرد زعفران

به طور کلی درباره واژه رنگ نمی توان تعریف ساده ای پیشنهاد کرد. چرا که رنگ پاسخی است طبیعی که به محرک که تابش نورانی قابل رویت در شبکیه ایجاد می کند و عصب بینایی آن را به مغز انتقال می دهد. و به عنوان یک مفهوم روانشناختی مورد ملاحظه قرار می گیرد.

همزمان با سه عامل ارتباط دارد که عبارتند از روانشناسی بیننده، فیزیولوژی بینایی او و انرژی تایشی طیفی از منبع نورانی .

در اروپا رنگیزه هایی که در نقاشی ها و نسخه های خطی قرون وسطی استفاده می شده است. به دو گروه انگیزه های معدنی (غیر آلی) و رنگیزه های آلی تقسیم می شوند. به طور کلی، تصویرگران قرون وسطی ترجیح می دادند که از رنگ های معدنی استفاده کنند، زیرا در مقایسه با رنگ های آلى ثبات بیشتری دارند.

از جمله این رنگ ها می توان آزوریت، آبی کبالت، لاجرود، آبی روسی و زنگار اشاره کرد. اما رنگیزه های آلی به خصوص زعفران و ورث زردنما نیز(برای رنگ زرد)، نیل ووسمه (برای رنگ آبی)، ارغوانی صوری، جوهر قرمز دانه و.. در دست نوشته ها استفاده شده اند. رنگیزه های آلی مایل به تجزیه فتو شیمیایی هستند.

زعفران در نقاشی:

نقاشان قرون وسطی از زعفران بدون هیچ گونه مراحل آماده سازی به جز فرو بردن آن در آب یا سفیده تخم مرغ برای ایجاد رنگ زرد استفاده می کردند این رنگ قابل حل است و به تغییرات شیمیایی نیاز ندارند.

این قبیل عصاره های گیاهی در فناوری قرون وسطی به ندرت یافت می شدند. زیرا بیشتر عصاره های گیاهان و گل هایی از این دست به ترکیب با مقداری اسید یا باز نیاز دارند تا رنگ خود را ظاهر کنند.

همچنین در روشی دیگر در اوایل قرون وسطی، هنرمندی دریافت که اگر با صمغ یا سفیده تخم مرغ، علامتی را روی کاغذ، پوست ایجاد کند. و قبل از خشک شدن مواد فوق یک ورقه طلای کوچک به آن بچسباند، طلا به کاغذ می چسبد. و پس از خشک شدن می درخشد. و حالتی مانند استفاده از جوهر طلایی ایجاد می کند.

البته مقدار طلای به کار رفته در این روش کمتر است. این روش از دیرباز استفاده شده و تاکنون مطرود نشده است. اما به جای نوشتن با صمغ ساده یا سفیده تخم مرغ به افزودن کمی رنگ به این مخلوط نیاز است که زعفران برای تأمین این هدف مناسب بوده است، زیرا در حاشیه نوشته زعفرانی رنگ طلا به چشم میخورد.

در مواردی می توان با استفاده از بعضی ترکیبات رنگی شبیه طلا را ایجاد کرد. در این موارد مخلوطی از زرده تخم مرغ و جیوه تهیه می شود که به شدت زردرنگ است. از تکان دادن جیوه در زرده تخم مرغ نوعی رنگ متالیک نقره ای ایجاد می شود که می توان آن را با کمی آب مخلوط کرد و برای نوشتن مورد استفاده قرار داد. در این موارد اگر زعفران با صفرا یا عصاره گیاه مامیران با آن مخلوط شود، رنگ طلایی حاصل می شود.

زعفران در نوشته ها:

اکثر قریب به اتفاق استادان موافق استفاده از زعفران در نسخه های خطی از جمله تذهیب صفحات اول قرآن بوده و دلایلی نظیر قداست، طیف رنگی وسیع، عدم نیاز به چسب و مواد قندی برای فرو رفتن به بطن كاغذ و بوی خوش را ذکر کردند. اما برخی ها درباره ایجاد رنگ های سبز ترکیبی چنین گفته می شود که زعفران با رنگ های آبی مخلوط می شده تا رنگ های زیبای سبز را به وجود آورد.

برای بهبود کیفیت زنگار نیز آن را با زعفران مخلوط می کردند. یکی از بارزترین نمونه های تذهیب نسخه های خطی قرون وسطی زرد لاکی است که از گیاه زعفران و سایر گونه های زعفران ساخته می شده است. زعفران در ترکیب با سفیده تخم مرغ رنگ زرد شفاف، زنده و خالصی را ایجاد می کند که در ترکیب با لاجورد موجب ایجاد رنگ سبر زنده می شود. ترکیب زعفران و سبز زنگار ایجاد رنگ گیاهی فوق العاده ای می کند که غیر قابل تصور است.

کاربرد زعفران در نوشتن بعضی دعاها و آیه ها برای شفای بیماران نشان می دهد مهم تر از خصوصیات شیمیایی زعفران بوی خوش و قداست آن در افکار عمومی بوده باعث شده است هنرمندان از این ماده در آراستن کتاب و از جمله مقدس ترین کتاب مسلمانان یعنی قرآن استفاده کنند۔

استفاده از زعفران به همراه زنگار در کتاب آرایی که در رساله های کهن ذکر شده است با بررسی نسخه های مزین به خردنگاره های ایرانی و هندی انجام شد. مقایسه این نمونه ها با نمونه هایی که در آن زنگار به تنهایی استفاده شده است، نشان دهنده اثر محافظتی زعفران و ممانعت از پوسیدگی کاغذ در این نقاط است.

در مرکب مطوس همان گونه که از نام آن پیداست رگه هایی از رنگ های مختلف دیده می شود. که برای ایجاد این طیف رنگی چنان که از بعضی اشعار بر می آید از زعفران استفاده می شود. از گفت و گو با استادان تذهیب نیز این نتیجه حاصل شد که در دسته بندی رنگها، زعفران جزو رنگ های روحی به شمار میرود و در قسمت هایی که لازم است رنگ لایه زیرین مشاهده شود از آن استفاده می شود.

[alert type=”info”]پیشنهاد می شود مطلب:”زعفران و تاریخ ” را بخوانید.[/alert]

منبع: کتاب زعفران جهان

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید